e-mail
Tożsamość os

Pod tym terminem rozumie się zachowania umożliwiające osom odróżnianie osobnika z własnego gniazda od intruza. Poza komunikacją, jest to kluczowy czynnik spajający społeczeństwa os. Poniższy rozdział opisuje dwa aspekty socjalnego życia os - rozpoznawanie międzyosobnicze i rozpoznawanie gniazda.

W latach 90-tych ubiegłego wieku prowadzono w tym kierunku liczne badania. Zdolność rozpoznawania gniazda i osobników między sobą, w obrębie jednej kolonii została szeroko udokumentowana na przykładzie rodzaju Polistes (Gamboa 1996). Ustalono, że duże znaczenie ma w tym skład lipidów epikutikularnych, pokrywających chitynowy pancerz owadów. Zostały one szczegółowo zanalizowane u wielu gatunków owadów społecznych. Spośród os badania prowadzono dla różnych gatunków klecanek. Zwrócono uwagę na zwiększone podobieństwo w składzie łańcuchów węglowodorowych tych tłuszczy w obrębie osobników tej samej kolonii niż należących do różnych gniazd. Wykazano również nieznaczne różnice w kombinacji owych węglowodorów u P. dominulus (Bonavita-Cougourdan i in. 1991). Z kolei eksperymenty behawioralne, które przeprowadził Lorenzi et al. (1994) potwierdziły istotność epikutikularnych lipidów w rozpoznawaniu własnego gniazda u P. biglumis bimaculatus. Martwe osobniki należące do obcej kolonii były przez nią atakowane, a własne tolerowane. Jednak ta różnica w odpowiedzi zniknęła gdy osobniki spryskano płynem rozpuszczającym lipidową osłonkę i powróciła, gdy na nowo pokryto je tymi lipidami. Stąd powstało przypuszczenie, że u niektórych owadów społecznych to właśnie wydzieliny gruczołów, odpowiedzialne są za rozpoznawanie się osobników.

U mrówek gruczoł zagardzielowy zawiera te same węglowodory jak kutilkula (Bagneres i Morgan 1991). U os zwrócono uwagę na gruczoł Dufoura jako hipotetyczny organ mogący brać udział w podobnej funkcji, węglowodory występujące w tym gruczole i w epikutikuli są takie same u trzech gatunków klecanek (Dani i in. 1994). Głębsza analiza jednego z tych gatunków os Polistes dominulus, pokazała, że mieszanina gruczołowych węglowodorów zawiera jednak wyższe stężenie dwumetyloalkanów oraz, że mieszanina węglowodorów epilutikularnych jest bogatsza w alkany liniowe.

Na podstawie tych wyników Dani i inni (1996) przeprowadzili badania nad związkiem gruczołu Dufoura, a możliwością rozpoznawania się osobników w koloniach Polistes dominulus. Wraz z całym zespołem wykazali, że te same węglowodory pojawiające się na kutikuli osobników występują również w wydzielinach ich gruczołów, a u P. dominulus kompozycja wydzielin gruczołowych jest bardziej podobna u osobników należących do tej samej kolonii niż do innych. W badaniach wykorzystali metodykę podobną do tej, jakiej użył Lorenzi (1994), do eksperymentalnie przygotowanych kolonii wprowadzili martwe robotnice klecanki pochodzące z obcego gniazda, pozbawione wcześniej swojej lipidowej otoczki na kutikuli i pokrytej wydzielinami gruczołu Dufoura należącymi do osobników z tej samej i innych kolonii. Na podstawie obserwacji zachowania os wykazali zdolność rozpoznawania tych wydzielin przez osobniki z gniazda jako należących do własnej kolonii. Reakcję kolonii na robotnice nietraktowane obcymi lipidami (A) i przynęty z os pokryte wydzielinami gruczołu Dufoura (B), przedstawiają poniższe wykresy (Dani i in. 1996):


Reakcje:

1) osy spokojne,                3) osy agresywne  

2) osy prawie spokojne,      4) bardzo agresywne.


Nie tylko rozpoznawanie się osobników było obiektem badań. Zastanawiano się również, jak osa odróżnia własne gniazdo od wiszącego w pobliżu gniazda obcego. Zdarza się czasem, że osy z obcych gniazd przypadkowo lądują na obcych gniazdach. Niekiedy nawet przyłączają się do takich kolonii jednak są to sytuacje wyjątkowe wynikające z wpływu wielu czynników. Eksperymenty nad poznawaniem gniazd prowadzono również na gatunkach z rodzaju Polistes, w rozpoznawaniu osobniczym za główny czynnik umożliwiający odróżnienie gniazda obcego od swojego uznano pokrywające gniazdo lipidy, takie same jak te na kutikuli. Prowadzono w warunkach laboratoryjnych hodowlę Polistes dominulus, a założone przez nie gniazdo umyto w hexanie by rozpuścić te lipidy.

Okazało się, że mimo ich braku osobniki nadal potrafiły odróżnić własne gniazdo od obcego, choć z nieco mniejszą efektywnością - wykres poniżej (Lorenzi i Caprio 2000).



Wysunięto stąd wniosek, że w tym przypadku naczelną rolę w rozpoznawaniu gniazda pełni jego charakterystyczny zapach, a lipidy pokrywające jego powierzchnię, są tylko czynnikiem pomocniczym.

© 2005 - Free Templates By Zymic.com - Content by Vespidarium