e-mail
Techniki polowań os

Osy to drapieżniki polujące na inne owady czasem nawet większe i cięższe wagowo od siebie jak ćmy. Osy społeczne są uważane za jedne najsprawniejszych drapieżników w świecie owadów. Zwykle wybierają mniejsze ofiary jak muchy. Mają do tego celu doskonale przystosowane żuwaczki działające jak tnące nożyce.

Do polowania używają żądła, jednak dzięki temu, że jest ono pozbawione harpunów czy haczyków jak w przypadku pszczół może być używane wielokrotnie.


Żądło szerszenia


zdjęcie: PeterEdin                              www.flickr.com
Stopień drapieżnictwa u os społecznych jest różny u różnych gatunków. Zdecydowanymi drapieżnikami są szerszenie jednak wbrew powszechnie panującej opinii dietę naszego szerszenia Vespa crabro nie stanowią pszczoły, a głównie muchy (ok 90%), a także pająki i inne osy. Duża kolonia szerszeni może dziennie upolować pół kilograma takich uciążliwych owadów. Łapią wyłącznie żywe zwierzęta, nie żywią się padliną. W nocy łapią owady, których jedynymi innymi wrogami są nietoperze. Są głównymi drapieżnikami w świecie owadów porównywalnymi z ptakami w świecie kręgowców.

Polując szerszeń rzuca się na ofiarę, żądli ją, odcina głowę, nogi i skrzydła. Następnie przecina ofiarę w pół i oddzielony odwłok, będący zasadniczą, spożywaną częścią upolowanego owada zanosi do gniazda. Wpływ szerszeni na populacje pszczół jest nieznaczny.



Dziennie, od czerwca licząc jedna robotnica szerszenia zabija 10-15 pszczół, a tylko niektóre robotnice polują. Uwzględniając dodatkowo liczbę składanych przez królową pszczół jaj i liczbę osobników wylęgających się każdego dnia, która wynosi 1500-3000 osobników widzimy, że straty pszczół w ulu wywołane atakami szerszeni wynoszą mniej niż 1%. Znacznie więcej ich ginie wskutek złych warunków pogodowych, stosowania pestycydów, herbicydów i chorób jak waroza. Niektóre pszczoły nawet celowo budują gniazda w pobliżu gniazd szerszeni, gdyż zapewnia im to bezpieczeństwo przed innymi, znacznie groźniejszymi drapieżnikami i pasożytami.

Nie wszystkie osowate są tak zręcznymi drapieżcami. Obserwowano polowanie robotnic Dolichovespula maculata na muchy w pobliżu fabryki konserw rybnych w Oregonie. Osy latały tam i z powrotem, gwałtownie rzucając się na muchy z odległości 9-14 cm. Wiele prób (nawet do kilkunastu) kończyły się niepowodzeniem. Często osy rzucały się na siebie nawzajem jak na muchy, dopiero po zetknięciu się natychmiast odlatywały.


Istnieją gatunki szerszeni wyspecjalizowane w polowaniu na pszczoły. Należą do nich Vespa orientalis
i Vespa mandarinia.

Metodę ataku Vespa orientalis na ul pszczeli oraz obronę pszczół opisali Ishay i Bytinski-Salz (1967). W Izraelu, gdzie żyje ów szerszeń, występują dwie, główne rasy pszczół - miejscowa i włoska. Pszczoły miejscowe chroniąc się przed szerszeniami tworzą przy wejściu do ula gęste skupiska. Aby szerszeń mógł złapać pszczołę musi ją najpierw odłączyć od reszty co jest trudne i nie zawsze się udaje. Zbyt bliskie podejście może sprowokować rój do ataku i wtedy drapieżca staje się ofiarą. Pszczoły rasy włoskiej natomiast nie tworzą takich skupisk i to na nie najczęściej Vespa orientalis poluje.



Vespa orientalis w pszczelim ulu





Szerszeń najpierw krąży nad znalezionym ulem, czasem przysiada naznaczając go specjalną wydzieliną z gruczołów Van der Vechta. Wkrótce pojawiają się inne szerszenie i zaczyna się atak. Pojedynczy szerszeń zbliża się na odległość 1,5 cm do jednej z pszczół stojącej u wejścia do ula i wykonując gwałtowne ruchy wycofywania się kusi pszczołę do pogoni. Gdy ta oddali się od towarzyszek na odległość 2-4 cm i odległość między nią, a szerszeniem wyniesie 3-5 cm ten rzuca się na swoją ofiarę, chwyta ją odnóżami, zanosi na najbliższą gałąź i pożera. Niszczenie całych pasiek polega na wyłapaniu pszczół wartowniczek z ula i wdarciu się szerszeni do jego środka, Oprócz pszczół V. orientalis żywią się również kawałkami owoców, martwymi kręgowcami oraz sokami i nektarem roślin.

Inną ciekawą strategię obrony przed atakami szerszeni wykształciły pszczoły japońskie. W Japonii występują 2 gatunki pszczół - japońska pszczoła miodna Apis cerana japonica i nasza europejska pszczoła miodna Apis mellifera sprowadzona do Japonii ze względu na łatwość hodowli i większą niż rodzimy gatunek produkcję miodu. Przez tysiące lat ewolucji pszczoły japońskie wykształciły formy obrony przed atakami Vespa mandarinia. Pszczoły europejskie nie miały wcześniej do czynienia z takim drapieżnikiem. Dlatego też całe ich ule są przez te szerszenie plądrowane co jest powodem konfliktów z ludźmi.

Gdy zwiadowca szerszenia V. mandarinia odnajdzie gniazdo pszczoły japońskiej znakuje je specjalną wydzieliną (podobnie jak Vespa orientalis. Pszczoły japońskie potrafią jednak wyczuć tą wydzielinę. Pozwalają wejść zwiadowcy głęboko do ula pozornie go ignorując. Nagle, jak na sygnał rój rzuca się na szerszenia otaczając go gęstą kulą ok. 500 pszczół Machają silnie skrzydełkami podnosząc temperaturę wewnątrz kuli do 47oC. Jest to temperatura letalna dla szerszenia i tylko o 1 stopień niższa od temperatury śmiertelnej dla pszczół! Szerszeń zostaje dosłownie upieczony żywcem, a informacja o lokalizacji gniazda pszczół pozostaje tajemnicą. Są to chyba najbardziej spektakularne metody polowania jak i obrony w stosunkach os ze swoimi ofiarami.

Zainteresowanym polecam film National Geographic - "Szerszenie, zabójcze żądła", w którym bardzo dokładnie i z charakterystyczną dla NG jakością pokazano tą walkę.


Vespa mandarinia japonica


Nie wszystkie osy są tak zdeklarowanymi drapieżcami. Pospolita w Europie Vespula germanica w znacznie większym stopniu niż inne osy żywi się cukrem z owoców i ściekających soków drzew. Znacznie częściej niż szerszenie bywa widywana w pobliżu siedzib ludzkich gdzie żywi się pozostawionymi przez ludzi produktami spożywczymi, z których najbardziej ceni sobie słodycze, owocowe soki i syropy (Kemper i Döhring 1967).

© 2005 - Free Templates By Zymic.com - Content by Vespidarium